TEHLİKE SINIFI VE DEPOLAMA SINIFININ BELİRLENMESİ

3.1 Tehlike Sınıfarı
3.1.1 Düşük Tehlike Sınıfı
3.1.2 Orta Tehlike Sınıfı
3.1.3 Yüksek Tehlike Sınıfı
3.1.3.1 Yüksek Tehlike Sınıfı İşlem
3.1.3.2 Yüksek Tehlike Sınıfı Depolama
3.2 Depolama Sınıfarı
3.3 Depolama Konfgürasyonu
3.1 Tehlike Sınıfının Belirlenmesi 
Sprinkler tasarımına başlamadan önce, tasarım yapılacak mahalin tehlike sınıfı belirlenmelidir. Otomatik sprinkler sistemi ile korunacak alan ve binalar düşük, orta ve yüksek tehlike olarak sınıfandırılır. Bina veya bir bölümünün tehlike sınıfı, yangının başlama ve yayılması, yangın esnasında ortaya çıkan duman ve gazlar, patlama tehlikesi gibi bina veya yapıda bulunanların yaşamları ve emniyetleri için potansiyel tehlike oluşturan faktörlerin izafi tehlike dereceleri anlamındadır. Bina veya bir bölümünün tehlike sınıfı binada yürütülen işlem veya operasyonların niteliğine bağlı olarak belirlenmelidir.
(a) Bir veya daha fazla sayıda mahal ve tehlike sınıfı içeren bina veya alanlar, ait oldukları tehlike sınıflarına
göre sınıfandırılır.
(b) Farklı tehlike sınıflarına sahip açık bağlantılı alanların bulunduğu yerlerde daha yüksek tasarım kriterinin bulunduğu alan; daha düşük tehlike sınıfında yer alan alana en az iki sıra sprinkler ilave edilerek genişletilmelidir.
3.1.1. Düşük Tehlike Sınıfı – DT
Düşük yangın yüküne sahip, düşük yanabilirliği olan ve yangın dayanımı en az 30 dakika olan 126 m²’den büyük bölümü olmayan mahalleri kapsar. Düşük tehlike sınıfında yer alan mahaller Tablo 3.1.1’de verilmiştir.

Tablo 3.1.1 – Düşük Tehlike Sınıfı (DT) Mahaller
Okullar ve diğer eğitim kurumları (belirli alanları), bürolar (belirli alanları), hapishaneler
Kullanım alanları, Ek-1.b ve Ek-1.c kapsamına girmeyen alanlar
3.1.2 Orta Tehlike Sınıfı – OT
Orta yangın yüküne ve orta yanabilirliğe sahip olan ve yanabilen malzemelerin işlendiği veya üretildiği mahalleri kapsar. Orta tehlike sınıfı alanlar 4 alt gruba ayrılır. Orta tehlike sınıfında yer alan mahaller Tablo 3.1.2’de verilmiştir.
(a) OT4 sınıfına giren mahallerde yer alan depolama alanları, Yüksek Tehlike Depolama Sınıfına göre belirlenmelidir.
(b) OT1 ve OT2 mahalleri içinde boyama ve benzeri yangın yükü içeren alanlar bulunuyorsa, OT3 sınıfı olarak değerlendirilmelidir.
(c) OT1-2-3 olarak sınıflandırılan alanlarda aşağıdaki koşullar sağlandığında depolama yapılabilir:
Odanın tümünde en az OT3 olarak tasarım yapılmalıdır. Maksimum depolama yükseklikleri Tablo 3.1.2(c)’de belirtilen değerlerin üzerinde olmamalıdır. Bu değerlerde OT3’e göre tasarım yapılmalıdır. Bu değerlerin üzerinde yüksek tehlike sınıfına göre tasarım yapılmalıdır. Etrafında 2.4 m’den az olmayan aralıkların olduğu her bir blok için, maksimum depolama alanı 50 m² olmalıdır.
Tablo 3.1.2(c) – OT1, OT2 ve OT3 İçin Maksimum Depolama Yükseklikleri
Depolama Sınıfı Maksimum Depolama Yüksekliği (m)
Serbest veya Blok Depolama Diğer Depolama Şekilleri
Sınıf I 4 3.5
Sınıf II 3 2.6
Sınıf III 2.1 1.7
Sınıf IV 1.2 1.2
Tablo 3.1.2 – Orta Tehlike Sınıfı (OT) Mahaller
Kullanım Türü Orta Tehlike -1 Orta Tehlike -2 Orta Tehlike -3 Orta Tehlike -4
Cam ve
Seramikler
Cam fabrikaları
Kimyasallar Çimento işleri Fotoğraf laboratuvarları,
fotoğraf film
fabrikaları
Boyama işlemleri, sabun fabrikaları Mum ve balmumu
fabrikaları, kibrit fabrikaları,
boyahaneler
Mühendislik Metal levha
üretimi
Otomotiv fabrikaları,
tamirhaneleri
Elektronik fabrikaları, buzdolabı
ve çamaşır makinesi fabrikaları
Yiyecek ve
İçecekler
Mezbahalar
mandıralar
Fırınlar, bisküvi,
çikolata, şekerleme
imalathaneleri, bira
fabrikaları
Hayvan yemi fabrikaları, meyve kurutma, suyu çıkarılmış sebze
ve çorba fabrikaları, şeker imalathaneleri,
tahıl değirmenleri
Alkol damıtma
Çeşitli Hastaneler, oteller, lokantalar, kütüphaneler
(kitap depoları
hariç), okullar, bürolar
Fizik laboratuvarları,
çamaşırhaneler,
otoparklar, müzeler
Radyo ve televizyon yayınevleri,
tren istasyonları, tesisat odaları
Sinemalar, tiyatrolar,
konser salonları,
tütün fabrikaları
Kâğıt Cilthaneler, mukavva fabrikaları,
kâğıt fabrikaları, baskı işleri
ve matbaalar
Atık kâğıt işletmeleri
Lastik ve
Plastik
Kablo fabrikaları, plastik döküm
ve plastik eşya (köpük plastik
hariç), kauçuk eşya fabrikaları,
sentetik lif (akrilik hariç) fabrikaları, vulkanize fabrikaları
Halat fabrikaları
Dükkânlar ve Ofisler Bilgisayara veri
işleme ofisleri (veri saklama odaları hariç)
Büyük mağazalar, alışveriş
merkezleri
Sergi salonları
Tekstiller ve
Konfeksiyon
Deri eşya
fabrikaları
Halı fabrikaları (kauçuk ve
köpük plastik hariç), kumaş
ve giysi fabrikaları, fiber levha
fabrikaları, ayakkabı imalathaneleri, triko (örgü), ev tekstili
(bez) fabrikaları, yatak, şilte
fabrikaları (köpük plastik hariç),
dikim ve dokuma atölyeleri, yün
ve yünlü kumaş atölyeleri
Pamuk iplikhanesi,
keten ve kenevir
hazırlama tesisleri
Kereste ve
Tahta
Ahşap işleri fabrikaları, mobilya
fabrikaları (köpük plastikler
hariç), mobilya mağazaları,
koltuk, kanepe vb. döşemelerinin
(plastik köpük hariç) imalathaneleri
Odun talaşı fabrikaları,
yonga levha
fabrikaları, kontrplak levhaları
Orta Tehlike-1 ve Orta Tehlike-2 kullanım alanlarında boyama işlemi ve benzeri yüksek yangın yüküne sahip alanlar var ise kullanım alanları Orta Tehlike-3 olarak değerlendirilir.
3.1.3 Yüksek Tehlike Sınıfı (YT)
3.1.3.1 Yüksek Tehlike Sınıfı–İşlem (YTI)
Yüksek tehlike işlem, yüksek yangın yükü ve yüksek yanabilirliğe sahip ve hızla yayılma veya yoğun yangın şeklinde gelişme gösterebilen malzemelerin bulunduğu mahalleri kapsar. Yüksek tehlike sınıfı, işlem 4 alt gruba ayrılır. Yüksek tehlike sınıfı mahaller Tablo 3.1.3’te verilmiştir. Yüksek Tehlike Sınıfı İşlem Grup 4 mahallerde, genellikle baskın sistemlerle koruma sağlanır.
Tablo 3.1.3 – Yüksek Tehlike Sınıfı (YTİ) Mahaller
Yüksek Tehlike -1 Yüksek Tehlike -2 Yüksek Tehlike-3 Yüksek Tehlike -4
Döşemelik kumaş ve muşamba fabrikaları, kumaş ve muşamba yer döşemeleri imalatı Aydınlatma fişeği fabrikaları Selüloz nitrat fabrikaları Havai fişek
fabrikaları
Boya, renklendirici (ahşap renklen­dirici ve koruyucuları-pnoteks) ve vernik imalâtı Plastik köpük ve sünger imalathaneleri, lastik köpük eşyaları
Yapay kauçuk, reçine, lamba isi ve
terebentin imalatı
Katran damıtma
Talaş fabrikaları, odun yünü imalatı Otobüs ambarı, yüklü kamyonlar ve vagonlar, otobüsler, yüksüz kamyonlar ve demiryolu vagonları için depolar
3.1.3.2 Yüksek Tehlike Sınıfı, Depolama (YTD) 
Tablo 3.1.2 (c)’de belirtilen maksimum depolama yüksekliklerinin aşıldığı ürün depoları Yüksek Tehlike Depolama sınıfında yer alır. Depolama alanlarında depolanan ürünün sınıfı belirlenmelidir. Depolanan ürünlerin toplam yangın tehlikesi, ambalajları dâhil olmak üzere depolanan ürünlerin yanıcılığının ve depolama konfigürasyonunun bir fonksiyonudur.
3.2 Depolama Sınıfları
3.2.1 Depolanan ürünlerin (bir ürün ve onun paketlenmesi olarak tanımlanan) yangın tehlikesi; yanma ısısı (kJ/kg) ve yanma hızının (kg/saniye) bir fonksiyonu olan ısı açığa çıkarma oranının (kW) bir fonksiyonudur. Depolanan ürünlerin yangın tehlikesi, ürünün içeriğiyle birlikte, depolama şekline de bağlı olarak değişiklik gösterir. Depolama sınıfı belirlenirken depolanan ürünün palet tipi, paketleme malzemesi ve konteynır dahil ürünün bütünü ele alınarak sınıflandırma yapılır. Depolanan ürünler; depolama sınıfı I, II, III, IV ve A Grubu plastik olmak üzere 5 sınıfa ayrılır. Depolama Sınıfı I, II, III, IV ve A Grubu plastik sınıfında yer alan ürünlere örnekler, A.3.2.1’de verilmiştir:
(a) Depolama Sınıfı I: Aşağıda belirtilen durumlardan herhangi birine uyan yanıcı olmayan ürünlerdir:
Doğrudan ahşap palet üzerine yerleştirilmiş
Tek katmanlı oluklu karton içine yerleştirilmiş, karton bölme kullanılan veya kullanılmamış,paletli veya paletsiz
Tekil yük olarak bulunan, paletli veya paletsiz
(b) Depolama Sınıfı II: Ahşap kasa, katı tahta kutu, çok katmanlı oluklu karton veya benzer yanıcılıkta yanıcı paketleme malzemesi kullanılan paletli veya paletsiz yanıcı olmayan ürünlerdir.
(c) Depolama Sınıfı III: Ağaç, kağıt, doğal fiber veya C Grubu plastiklerden yapılmış kartonlu veya kartonsuz, paletli veya paletsiz ürünlerdir. Sınıf III ürünlerin içinde hacimsel veya ağırlık olarak %5 oranında Grup A veya B plastik bulunmasına izin verilir.
(d) Depolama Sınıfı IV: Aşağıda belirtilen durumlardan herhangi birine uyan paletli veya paletsiz ürünlerdir:
Kısmen veya tamamen Grup B plastikten yapılmış ürünler
Akıcı Grup A plastik içeren ürünler
İçinde ve ambalajında hacimsel olarak %5-%25 arası, ağırlıkça %5-%15 Grup A plastik bulunduran ürünler
(e) A Grubu Plastik Sınıfı: A grubunda bulunan plastik, elastomer ve kauçuk gibi malzemelerden mamul ürünleri kapsar
3.2.2. 
Depolanan ürünün sınıfı belirlemek için Şekil 3.2.2’deki akış şeması izlenmelidir.
3.2.3 Depolanan ürüne ait palet tipine göre, aşağıdaki şartlara uygun olarak depolama sınıfı düzeltilmelidir:
(a) Bu madde, ahşap palete eşdeğer veya daha az yangın tehlikesi olan farklı malzemeden mamul paletlerin kullanılması durumunda uygulanmaz.
(b) Sınıf I–IV için; güçlendirme yapılmamış polipropilen veya yüksek yoğunluklu plastik paletlerin kullanılması durumunda, depolama sınıfı bir sınıf arttırılmalıdır.
Örneğin;
Depolama Sınıfı III < Depolama Sınıfı IV
Depolama Sınıfı III IV Kartonlu Genleşmemiş A Grubu Plastik olarak düzeltilir.
(c) Sınıf I – IV için; güçlendirme yapılmış polipropilen veya yüksek yoğunluklu plastik paletlerinkullanılması durumunda, Sınıf IV hariç olmak üzere depolama sınıfı iki sınıf arttırılmalıdır.
Depolama Sınıfı II < Depolama Sınıfı IV
Depolama Sınıfı III ve IV < Kartonlu Genleşmemiş A Grubu Plastik olarak düzeltilir.
(d) A Grubu plastik depolama sınıfı için; plastik paletlerin kullanılması durumunda, depolama sınıfı arttırılmaz.
(e) Sadece tavan sprinkler korumasının yeterli olduğu mahallerde; plastik palet kullanılması ve K faktörü en az 16.8 olan sprinkler tiplerinin kullanılması durumunda, depolama sınıfı arttırılmaz.
3.2.4 Depolanan ürün plastik içeriyorsa, ürünün plastik sınıfı belirlenmelidir. Plastik sınıfları Şekil 3.2.4e göre belirlenmelidir. A grubu plastik sınıfında yer alan ürünlere örnekler Tablo A.3.2.1’de verilmiştir.
(a) Genleşmiş (Süngerleştirilmiş veya Gözenekli) Plastik Kütlesi boyunca içinde dağıtılmış bulunan birbirine bağlı veya bağımsız birçok gözenek ile yoğunluğu düşürülmüş plastiktir.
(b) Açıkta Grup A Plastik Paket içinde veya suyu emerek ürünün yanmasını geciktiren muhafaza içinde bulunmayan plastiklerdir. (Kâğıtla sarılan veya streçlenen veya her ikisinin yapıldığı durum açıkta Grup A plastik olarak değerlendirilmelidir.)
(c) Serbest Akıcı Plastik
Yangın esnasında içinde bulunduğu konteynırdan dışarı çıkarak, boşlukları dolduran ve yangın üzerinde boğucu etki yaratan plastiklerdir. Örneğin; toz, parçacıklar, yaprakçıklar, gelişigüzel paketlenmiş küçük objeler.
(d) Kartonlu
Ürünleri oluklu mukavva veya karton kutular içinde depolama yöntemidir.
(e) Tekil Yük
Malzeme taşıma aletiyle taşınabilen bir palet yükü veya modülüdür.
(f) Stabil Bloklar
Yangının başlangıç evresinde kısa sürede devrilmesi, düşmesi, dökülmesi veya yana devrilmesi söz konusu olmayan blok sıralarıdır.
(g) Stabil Olmayan Bloklar
Yangının başlangıç evresinde kısa sürede devrilmesi, düşmesi, dökülmesi veya yana devrilmesi söz konusu olan blok sıralarıdır.
Not: 1) B Grubu plastikten mamul ürünler, Depolama Sınıfı IV’e göre işlem görür. 2) C Grubu plastikten mamul ürünler, Depolama Sınıfı III’e göre işlem görür. 3) A Grubu serbest akıcı plastikler, Depolama Sınıfı IV’e göre işlem görür. 4)Kartonlu Grup A plastikler aşağıdaki koşulların sağlanması durumunda, Depolama Sınıfı IV’e göre işlem görür:
Grup A plastikten mamul ürünün yangına maruz kalmasını önemli düzeyde geciktirebilecek düzeyde çok katmanlı veya eşdeğeri koruyucu malzeme kullanılmalıdır.
Sıradan karton içindeki Grup A plastik mamulün miktarı ve yerleşimi yangın tehlikesini arttırmamalıdır.
3.2.5 Depolama alanında özel tehlike grubu ürün bulunması durumunda, özel mühendislik tasarımları uygulanmalıdır. Özel tehlike grubu ürünler bulunduran depolama alanlarına örnekler aşağıda verilmiştir. Bu alanlar için tasarım kriterleri bu kitabın kapsamında değildir.
– Alevlenebilir sıvı depoları
– Aerosol ürün depoları
– Polipropilen veya polietilen kaplar
– Sıvı ve katı oksitleyici depoları
– Organik peroksit depoları
– Nitrat Film depoları
– Boş palet depoları
– Proxylin plastik depoları
– Basınçlı gaz ve cyrogenic akışkan depolama tankları
– Dokunmamış sentetik kumaş depoları
– Yakma, atık ve toz toplama üniteleri
– LPG, LNG depolama
3.3. Depolama Konfigürasyonu
3.3.1. Her bir depolama düzeni için, sprinkler sistemi tasarım kriterleri ve sprinkler tipi, depolama yüksekliklerine göre değişiklik gösterir. Depolama yüksekliklerine yönelik özel sınırlamalar vardır. Bu nedenle, her depolama alanında gerekli tasarım kriterlerinin tespiti için öncelikle depolama düzeni belirlenmelidir. Depolama konfigürasyonu aşağıdaki şekilde sınıflandırılır. Depolama konfigürasyon örnekleri Şekil 3.3.1’de gösterilmiştir.
(a) Sabit blok halinde depolama (DS1)
(b) Tek sıra raflarda paletli depolama (DS2): Aralarında genişliği 2,4 m’den az olmayan koridor kalacak şekilde tek sıra raflara palet üstünde depolama.
(c) Çok sıra raflarda paletli depolama (DS3): Çoklu (çift sıra dahil) sıra raflara palet üzerinde depolama
(d) Paletli raflar üzerinde depolama (DS4)
(e) Dar raf plakaları üzerinde depolama (DS5): 1 m veya daha az derinlikte olan sert veya tahta raf plakaları üzerinde depolama
(f) Geniş raf plakaları üzerinde depolama (DS6): 1 m’den fazla ve 6 m’yi geçmeyen derinlikte olan sert veya tahta raf plakaları üzerinde depolama