sprinkler/sprinkler

ofisRestaurant restaurantOffice

6.1 Sprinkler Tasarım Karakteristikleri ve Uygulama Alanları
6.2 Sprinkler Tipinin Seçilmesi
6.3 Sprinkler Akış Katsayıları
6.4 Sprinkler Sıcaklık Dereceleri
6.5 Sprinkler Isıl Hassasiyet Dereceleri
6.6 Sprinkler Yerleşim Kuralları
6.6.1 Standart Sprey Dik ve Sarkık Tip Sprinkler
6.6.2 Standart Sprey Duvar Tipi Sprinkler
6.6.3 Geniş Korumalı Dik ve Sarkık Tip Sprinkler
6.6.4 Geniş Korumalı Duvar Tipi Sprinkler
6.6.5 Konut Dik, Sarkık veya Duvar Tipi Sprinkler
6.6.6 İri Damlacıklı Sprinkler
6.6.7 ESFR Sprinkler
6.6.8 Raf-arası Sprinkler
6.7 Özel Durumlar İçin Yerleşim Kuralları
6.7.1 Gömme Boşluklar
6.7.2 Dikey Şaftlar
6.7.3 Merdivenler ve Yürüyen Merdivenler
6.7.4 Asansör Boşlukları ve Makine Daireleri
6.7.5 Bodrum Katı Altındaki Boşluklar, Bina Dışı Platformlar
6.7.6 Dış Saha Çatılar ve Sundurmalar
6.7.7 Konut Üniteleri
6.7.8 Açık Gözenekli Asma Tavanlar
6.7.9 Boru Kolları
6.7.10 Soğuk Odalar
BÖLÜM 6 Sprinkler Yerleşimi
6.1 Sprinkler Tasarım Karakteristikleri ve Uygulama Alanları
6.1.1 Sprinkler sistem tasarımının uygun koruma sağlaması için tehlike sınıfı için uygun tipte sprinkler seçilmesi ve bina yapısı ile diğer faktörler sistem performansı açısından değerlendirilmelidir. Her sprinkler tipinin K-faktörü, bağlantı çapı, sıcaklık derecesi, hassasiyeti ve montaj şekli belirlenmelidir.
(a) Standart Sprey Sprinkler Yangın kontrolü sağlamak üzere tüm tehlike sınıflarında ve tüm bina yapı tiplerinde kullanılabilen sprinkler tipidir. Sıcaklık dereceleri 57 ile 343°C arası çeşitlilik gösterir. Standart sprinkler montaj şekline göre, dik ve sarkık olmak üzere iki tiptedir. Hassasiyet derecesine göre standart ve hızlı tepkili tipleri bulunmaktadır.
(b) Hızlı Tepkili Sprinkler Hızlı tepkili sprinkler standart sprinkler ile benzerdir. Hızlı tepkili sprinklerin ısıya duyarlı elemanının hassasiyeti standart sprinklere göre daha fazladır. Hızlı tepkili sprinkler sadece yoğunluk/alan kriterine göre tasarlanan ıslak ve ön tepkili sistemlerde kullanılır. Hızlı tepkili sprinkler genellikle düşük ve orta tehlike mahallerde kullanılır. Hızlı tepkili sprinkler konut tipi veya ESFR sprinkler ile karıştırılmamalıdır.
(c) Duvar Tipi Sprinkler Duvar tipi sprinkler ofisler, lobiler, yemek odaları gibi mahallerde standart sprinklerin tavan yerleşimi ve borulamasının görünüm açısından sakıncalı olabileceği yerler için geliştirilmiş özel amaçlı sprinkler tipidir. Tavan ve duvarın birleşim noktasına yakın bir yere yerleştirilir. Duvar tipi sprinkler düşük tehlike sınıfı mahallerde ve tavan korumasının önemli olmadığı mahallerde kullanılır. Duvar tipi sprinkler özel deflektöre sahip olup, suyun büyük bölümünü duvardan uzağa boşaltmak için tasarlanmıştır. Suyun az bir bölümü sprinkler arkasındaki duvara boşalır. Standart sprinkler ile aynı hassasiyet derecesindedir.
(d) Gömme, Yarı-gömme ve Gizli Tip Sprinkler Borulamanın gizlendiği mahallerde kullanılır. Gömme, yarı-gömme ve gizli tip sprinkler etrafında açıklık varsa; asma tavan içindeki hava basıncının oda içindeki hava basıncından daha büyük olduğu mahallerde kullanılmamalıdır. Bu durum sprinklerin açılmasını geciktirmektedir. Tavan üzerindeki borulamaya bağlantı için tavana montajına olanak sağlayan özel bağlantı fonksiyonlarına sahiptir. Standart sprinkler ile aynı hassasiyet derecesindedir.
Gömme sprinklerin tavana ankastre montajı sağlayan tabanı mevcuttur. Sprinkler üzerindeki ergir eleman tavanın çok az mesafe altındadır. Sprinkler açıldığında deflektör tavan seviyesinin altına düşerek uygun su dağılımı sağlar.
Yarı-gömme sprinkler iki parçalı rozet içine monte edilen sarkık tip sprinklerdir.
Gizli tip sprinkler üzerinde kapak bulunur. Yangın esnasında öncelikle kapak düşer. Tavan dekorasyonu sırasında boyadan korumak için kapak elle çıkarılabilir.
(e) Ekstra Geniş Orifisli (ELO) Sprinkler ELO sprinkler yoğunluk/alan kriterine göre tasarım yapılan sistemlerin tasarımında kullanılır. Standart sprinklere göre daha yüksek debide daha düşük basınçlarla çalışma avantajı sağlar. Orifis çapı 16.3 mm’dir. Sprinklerin kullanımında, onaylanmış tasarım değerleri dikkate alınmalıdır. Genel olarak tasarımda izin verilen en düşük basınç 0.7 bar olarak alınır.
(f) İri Damlacıklı Sprinkler Yüksek depo alanlarında yangın kontrolünü sağlamak amacıyla kullanılan, iri su damlacıkları oluşturabilen ve özel uygulama gerektiren sprinkler tipidir. Depolama alanlarında bina yüksekliği, çatı tipi, çatı konfigürasyonu, depolanan ürün ve depolama konfigürasyonu gibi tüm detaylara uygun olarak tasarım yapılmalıdır. Performansı için sistem tasarımında yoğunluk/alan kriteri yerine belli sayıda sprinklerin açılacağı ve sprinkler başına en düşük basınç değeri baz alınır. Sprinkler başına 227 lt/dk veya daha fazla su debisi gereken çeşitli yangın risklerinde kullanım için geliştirilmiştir. Aynı basınçta, standart sprinklere göre %40 daha fazla su akışı sağlar.
(g) Konut Tipi Sprinkler Konut tipi sprinkler otel/motel misafir odaları veya diğer tüm bölümleri sprinkler ile korunan tehlike sınıflarının konut birimlerinde kullanılır. Bu tip sprinkler konut birimlerine göre belirli yangın senaryolarında kullanım için geliştirilmiştir. Konut tipi sprinkler için hedeflenen performans, mahalinin boşaltılması ve ikamet edenlerin kaçışını hızlandırmak üzere güvenli hava sıcaklığı ve güvenli karbon monoksit seviyelerini belirli bir süre için sağlamaktır. (h) Early Suppression-Fast Response (ESFR) Sprinkler ESFR sprinkler depolama alanlarında yangını bastırmak için kullanılır. Depolama alanlarında bina yüksekliği, çatı tipi, çatı konfigürasyonu, depolanan ürün ve depolama konfigürasyonu gibi tüm detaylara uygun olarak tasarım yapılmalıdır. ESFR sprinkler yangını bastırmaya yönelik homojen ve güçlü su dağılımı ile hızlı şekilde su akışı sağlar.
(i) EC Geniş Korumalı Sprinkler Geniş korumalı sprinkler standart veya duvar tipi sprinklerden daha fazla mesafelerde yerleşim için geliştirilmiştir. Düşük tehlike sınıfında yerleşim için onaylı geniş korumalı sprinklerin sarkık, dik ve duvar tipleri bulunur. Isıya duyarlı elemanları standart veya hızlı tepkili olabilmektedir. Orta tehlike sınıfında kullanım için onaylı geniş korumalı sprinklerin sarkık ve dik tipleri bulunur.
(j) Kuru-sarkık ve Kuru-dik Tip Sprinkler Kuru-sarkık tip sprinkler standart sarkık tip sprinklere nipel eklenerek modifiye edilmiş halidir. Nipelin kapalı ucu tavan üzerindeki fittinge monte edilerek aynı zamanda uzatma boru parçası görevini
görür. Kuru-dik tip sprinkler standart dik tip sprinklere nipel eklenerek modifiye edilmiştir. Kuru borulu sistemlerde çıkabilecek problemlerin üstesinden gelmek için tasarlanmıştır. Kuru-sarkık tip sprinklerin amacı; 1) Yoğunlaşmanın toplandığı boruda meydana gelebilecek donma olasılığını ortadan kaldırmak, 2) Kuru borulu sistemde, kuru alarm
vanasının açılması
sonrası hatta bulunan sarkık sprinklerin sökülerek hattaki suyu boşaltma ihtiyacını ortadan kaldırmak, 3) Islak veya ön
tepkili sistemlerde sprinkler hatlarının ısıtılmış bölümde bulunduğu ıslak hatlardan ısıtılmayan mahallere (soğutucular)
bağlantı yapılacak cihaz görevi görmek, kuru-dik tip sprinklerin amacı ısıtılmış odalar
üzerindeki ısıtılmamış gizli boşlukların korunmasıdır.
(k) Raf-arası Sprinkler Raflı depolama alanlarında raf arasındaki hatlarda kullanıma uygun sprinkler tipidir. Raf-arası sprinkler üzerine disk monte edilmiş standart veya hızlı tepkili sprinklerdir. Disk sayesinde üst seviyede bulunan
sprinklerin alt seviyedeki sprinklerin ısıya duyarlı elemanını ıslatarak sprinklerin geç açılmasına veya hiç açılmamasına
engel olur.
(l) Açık Tip Sprinkler Açık tip sprinkler ısıya duyarlı elemanı çıkartılmış olan standart sprinklerdir. Baskın sprinkler sistemlerinde suyun tüm sprinklerden aynı anda boşaltılmak için kullanılır.
(m) Pencere ve Pervaz Tipi Sprinkler Pencere ve pervaz tipi dışarıdan gelebilecek yangına karşı pencere ve yanıcı malzemeden mamul pervazları korumak için tasarlanmış açık tip sprinklerdir. Isıya duyarlı elemanı yoktur. Deflektörü, dışarıdan gelebilecek yangına karşı koruma sağlamak için özel olarak tasarlanmıştır. Genellikle elle kontrol edilen vana açılarak su girişi sağlanır. Bazen otomatik olarak baskın vanalar vasıtasıyla kontrol edilir.
6.2 Sprinkler Tipinin Seçilmesi
6.2.1 Sprinkler tipi, tehlike sınıflarına göre Tablo 6.2.1’e uygun olarak, aşağıda belirtilen durumlar dikkate alınarak seçilmelidir:
(a) Yüksek tehlike sınıfı mahallerde hızlı tepkili sprinkler kullanılmamalıdır.
(b) Dik ve sarkık tip standart sprinkler her türlü yapı ve tehlike sınıfında kullanıma uygundur.
(c) Duvar tipi sprinkler sadece engelsiz, yatay veya eğimli, düz tavanlarda uygulanmalıdır. Orta tehlike sınıfında engelsiz
ve düz tavanlarda uygulanabilir. Orta tehlike sınıfı mahallerde uygulanan duvar tipi sprinklerin, orta tehlike sınıfı kullanımı için onaylanmış tipte olmasına dikkat edilmelidir. Duvar tipi sprinkler, orta tehlike sınıfı depolama yapılan yerlerde
kullanılmaz.
(d) Kuru tip sprinkler kullanıldığı durumlar dışında, kuru borulu ve ön etkili tesisatlarda dik tip sprinkler kullanılmalıdır.
Tablo 6.2.1 – Tehlike Sınıfları İçin Sprinkler Tipleri ve K Faktörleri
Tehlike Sınıfları Tasarım Yoğunluğu
(mm/min) (d)
Sprinkler Tipi K Faktörü
Düşük Tehlike Sınıfı 2.25 Standart sprey dik tip, sarkık gömme tip, yarı-gömme tip, gizli tip, duvar tipi 80
Orta Tehlike Sınıfı 1-2-3 5.0 Standart sprey dik tip,sarkık gömme tip, yarı-gömme tip, gizli tip, duvar tipi 80
Orta Tehlike Sınıfı 4 5.0 Standart sprey dik tip, sarkık 80
Yüksek Tehlike Sınıfı İşlem ve Depolama için Tavan
Koruma
d ≤ 8.2 Standart sprey dik tip, sarkık tip 80 veya üzeri
8.2 < d ≤ 13.9 Standart sprey dik tip, sarkık tip 115 veya üzeri
d ≥ 13.9 ELO, iri damlacıklı, spesifik kontrol modlu ESFR , 160 veya üzeri
Yüksek Tehlike Sınıfı Yüksek Depolamada Raf-arası
Koruma
Raf-arası sprinkler dik veya sarkık tip 80 veya 115
6.2.2 Özel tasarımlarda, Tablo 6.2.2’ye uygun olarak, aşağıda belirtilen durumlar dikkate alınarak seçim yapılmalıdır.
(a) Geniş korumalı sprinklerin tavan tipi ve çatı eğimine göre kullanımı limitlidir.
Engelsiz ve düz tavan yapısında kullanılır. Yanmaz engelli tavan yapısında kullanımına ancak bu kullanım için onaylanmış sprinkler için izin verilir.
Eğimin % 16.7’yi geçtiği çatılarda kullanılamaz. (her 12 m’de 2 m yükseklik). Bazı sprinkler tiplerinin eğimli çatılarda kullanımına, onaylanmış olduğu eğim miktarı baz alınarak izin verilir.
Uzay çatılarda, çelik çubukların 25 mm’yi geçmediği ve çubuk eş aralıklarının merkezden merkeze 2.3 m’den daha fazla olduğu, çatı eğiminin %16,7’den az olduğu yerlerde kullanılabilir.
(b) Konut tipi sprinkler ıslak borulu sistemlerde kullanılır. Kuru ve ön etkili sistemlerde,sprinklerin bu kullanım için onaylanmış olmasına dikkat edilmelidir.
Tablo 6.2.2 – Özel Tasarımlar İçin Sprinkler Tipleri
Sprinkler Tipi Sistem Tipi Kullanımı
Geniş Korumalı Islak, kuru, ön tepkili Tüm tehlike sınıfları
Konut Tipi Islak, kuru, ön tepkili Otel odaları, öğrenci yurtları, apartmanlar, hasta odaları vb. konut birimleri ve bu mahallerin bağlantı koridorları
Kuru Tip Islak, kuru, ön tepkili Tüm tehlike sınıfları
Açık Tip Baskın Su perdeleri vb. özel uygulamalar
6.2.3 Depolama alanlarında spesifik uygulama gerektiren sprinkler tipleri için izin verilen maksimum depolama yükseklikleri,Tablo 6.2.3’te verilmiştir. Spesifik uygulama gerektiren sprinkler tiplerinin seçiminde, aşağıda belirtilen durumlar dikkate alınmalıdır:
(a) ESFR Sprinkler
Kapalı raf plakalarının kullanıldığı ve/veya üstü açık konteynırların bulunduğu raflı depolama düzeninde kullanılmaz.
ESFR sprinkler sadece ıslak borulu sprinkler sistemlerinde kullanılır.
Eğimin %16.7’yi geçtiği çatılarda kullanılamaz. (Her 12 m’de 2 m yükseklik)  Yanıcı engelli çatıda kullanılmaz.
Engelli ve engelsiz tavan yapısında kullanılabilir. Kapalı yapı elemanlarının (kiriş vb.) derinliğinin 305 mm’yi geçtiği yerlerde, sprinkler arası minimum mesafe ve koruma alanları dikkate alınarak kapalı yapı elemanlarının oluşturduğu her kanal içine yerleşim yapılmalıdır.
(b) İri Damlacıklı Sprinkler  Yanıcılık Sınıfı IV veya plastik olan ürünlerin depolandığı alanlarda, kuru borulu sistemlerde kullanılmaz.
9.1 m’yi geçen depolama yüksekliğindeki raflı depolama alanlarında, ıslak borulu sistemlerde kullanılmaz. Depolama yüksekliği 9.1 m ile 10.7 m arasında, sadece Sınıf I ve II için kuru borulu sprinkler sistemlerinin kullanımına olanak sağlar.
(c) Spesifik Kontrol Modlu Sprinkler
Sadece onaylı oldukları tasarım kurallarına uygun olarak kullanılmalıdır.
7.6 m’ye kadar raflı depolama alanlarında sadece ıslak borulu sistemlerde kullanılır. 7.6 m’yi geçen depolama yüksekliğindeki raflı depolama alanlarında ise ıslak borulu sistemlerde kullanım imkanı yoktur. Depolama yüksekliği
7.6 m’den 10.7 m’ye kadar, sadece Sınıf I ve II için kuru borulu sprinkler sistemlerinin kullanımına olanak sağlar.
Tablo 6.2.3 Depolama Alanlarında Spesifik Uygulama Gerektiren Sprinkler Tipleri İçin Referans Depolama Yükseklikleri
Depolama
Şekli
Yanıcılık Sınıfı İri Damlacıklı Spesifik
Kontrol modlu
ESFR
Maks.
Depo
H (m)
Maks
.Tavan
H (m)
Maks.
Depo
H (m)
Maks.
Tavan
H (m)
Maks.
Depo
H (m)
Maks.
Tavan
H (m)
Sabit blok I, II, III, IV 6.1 9.1 7.6 9.1 12.2 13.7
Plastik(kartonlu,genleşmemiş) 6.1 9.1 7.6 9.1 12.2 13.7
Plastik (açıkta, genleşmemiş) 6.1 9.1 7.6 9.1 10.7 12.2
Paletli I, II, III 7.6 10.7 7.6 9.1 12.2 13.7
IV 6.1 9.1 7.6 9.1 12.2 13.7
Plastik (kartonlu, genleşmemiş) 6.1 9.1 7.6 9.1 12.2 13.7
Plastik (açıkta, genleşmemiş) 6.1 9.1 7.6 9.1 10.07 12.2
Plastik (kartonlu, genleşmiş) 5.5 7.9 7.6 9.8
Plastik (açıkta, genleşmiş) 5.5 7.9 7.5 12.2(*)
Raflı
Hd < 7.6 m
I, II 7.6 9.1 7.6 9.1 7.6 12.2
III 6.1 9.1 7.6 9.1 7.6 12.2
IV 6.1 9.1 7.6 9.1 7.6 12.2
Plastik (kartonlu, genleşmemiş) 7.6(*) 10.7 7.6 9.1 7.6 13.7
Plastik (açıkta, genleşmemiş) 7.6(*) 10.7 7.6 9.1 7.6 13.7
Plastik (kartonlu, genleşmiş) 7.6 9.8
Plastik (açıkta, genleşmiş)
Raflı
Hd > 7.6 m
I,II 9.1(*) 10.7 12.2 13.7
III,IV 12.2 13.7
Plastik (kartonlu, genleşmemiş) 12.2 13.7
Plastik (açıkta, genleşmemiş) 12.2(*) 13.7
(*) : Bir seviye raf-arası sprinkler ile birlikte kullanılması durumunda izin verilen maksimum depolama yüksekliğidir.
Notlar:
1. ESFR sprinkler için verilen maksimum depolama yüksekliklerinde, en yüksek K faktörüne sahip ESFR tipleri dikkate alınmıştır.
2. Paletli veya sabit blok halinde depolamada; açıkta genleşmiş plastik ürünün, ESFR sprinkler ile korunmasına ancak kapalı sıra depolama düzeni olması halinde izin verilir.
3. Kontrol modlu sprinkler; 7.6 m’yi geçen depolama yüksekliğindeki raflı depolama alanlarında, Sınıf I ve II için sadece kuru borulu sprinkler sistemlerinde kullanılır. Kuru borulu sistemlerde depolama yüksekliği 10.7 m ve maksimum tavan yüksekliği 12.2 m’ye kadar koruma sağlar. Yüksek sıcaklık derecesindeki sprinkler kullanılmalıdır.
4. İri damlacıklı sprinkler 9.1 m’yi geçen depolama yüksekliğindeki raflı depolama alanlarında, Sınıf I ve II için sadece kuru borulu sprinkler sistemlerinde kullanılır. Kuru borulu sistemlerde depolama yüksekliği 10.7 m ve maksimum tavan yüksekliği 12.2 m’ye kadar koruma sağlar. Yüksek sıcaklık derecesindeki sprinkler kullanılmalıdır.
Tablo 6.3 – Sprinkler Tiplerine Göre K Faktörleri
Sprinkler Tipleri K Faktörü Metrik
(U.S)
Bağlantı Çapı
Konut Tipi Sprinkler Çeşitli ½”
Standart Sprey Sprinkler
Raf-Arası Sprinkler
Geniş Korumalı Sprinkler
Kuru Tip Sprinkler
80 (5.6) ½”
Standart Sprey
Raf-Arası Sprinkler
Geniş Korumalı Sprinkler
Kuru Tip Sprinkler
115 (8.0) ¾”
Ekstra Geniş Orifisli Sprinkler İri Damlacıklı Sprinkler 160 (11.2) ¾”
Kontrol Modlu Sprinkler 242 (16.8) ¾”
ESFR 200 (14.0) ¾”
242 (16.8) ¾”
322 (22.4) 1”
363 (25.2) 1”
6.3 Sprinkler Akış Katsayıları
6.3.1 Sprinkler tiplerine göre K faktörleri ve bağlantı çapları Tablo 6.3’te verilmiştir. Sprinkler K faktörleri, bir sprinklerden akan suyun debisini hesaplamak için kullanılır. 6.4 Sprinkler Sıcaklık Dereceleri
6.4.1 Sprinkler sıcaklık derecesi, beklenen en yüksek ortam sıcaklığının en az 30 ºC üzerinde olacak şekilde seçilmelidir. Sprinkler sıcaklık dereceleri ve sprinkler renkleri Tablo 6.4’te verilmiştir. Normal şartlar altında 68ºC veya 74ºC derecelendirmesi uygundur.
6.4.2 Havalandırılmayan boşluklarda, ışıklık veya cam çatılarda, 93ºC veya 100ºC’ye kadar yüksek çalışma sıcaklığındaki sprinkler yerleştirilmesi gerekli olabilir. Isı yayan kurutma fırınları, ısıtıcılar ve diğer cihazların bulunması durumunda, sprinkler derecelendirmesine özel dikkat gösterilmelidir.
Tablo 6.4 – Sprinkler Sıcaklık Dereceleri ve Renk Kodları
Maksimum
Tavan
Sıcaklığı (°C)
Sıcaklık
Derecesi
(°C)
Cam
Ampul
Rengi
Ergir
Eleman
Rengi
38 57 Turuncu
68 Kırmızı Renksiz
66 79 Sarı
93 Yeşil Beyaz
107 141 Mavi Mavi
149 182 Mor Sarı
191 204 / 260 Siyah Kırmızı
6.5 Sprinkler Isıl Hassasiyet Dereceleri 
6.5.1 Farklı hassasiyetteki sprinkler tipleri, Tablo 6.5.1’e uygun olarak aşağıda belirtilen durumlar dikkate alınarak kullanılmalıdır:
(a) Raf-arası sprinkler yerleştirildiği durumlarda; tavan sistemindeki sprinkler, raf-arası sprinklere eşit veya daha yavaş tepki veren bir hassasiyete sahip olmalıdır.
(b) Yüksek tehlike sınıfı mahallerde hızlı tepkili sprinkler kullanılmamalıdır.
Tablo 6.5.1. Sprinkler Isıl Hassasiyet Dereceleri
Hassasiyet
Derecesi
Raf-arası Koruma Sistemi Tavan Koruma
Sistemi
Kuru ve Ön Tepkili –
Tip A Sistemler
Diğer
Sistemler
Standart Tepkili Hayır Evet Evet Evet
Hızlı Tepkili Evet Evet Hayır Evet
Not: Tip A sistemler – Tek kilitlemeli Ön Tepkili Sprinkler Sistemlerini tanımlar.
6.5.2 Sprinkler sistemleri ve diğer önlemler arasında olası etkileşim dikkate alınmalıdır. Sonuç olarak, sprinkler sistemlerinin tepki vermesi engellenmemelidir. Diğer yangın güvenliği önlemlerinin etkin olarak çalışması, sprinklerin en etkin şekilde çalışmasına bağlı olabilir. Bu gibi durumlarda toplam yangın güvenliği önlemleri olumsuz etkilenmemelidir. Yüksek tehlike sistemleri bulunduğunda, bu konuya özel dikkat gösterilmelidir. Sprinkler sistemlerinin etkin olarak çalışması, yangının hemen başlangıçta kontrol ve baskı altına alınmasına bağlıdır. Raflara yerleştirildiği durum haricinde, sprinkler sistemleri yangınla oluşan sıcak gazların sprinklerden yatay olarak akışıyla harekete geçmektedir. Bu nedenle, hiç bir şey bu gazların yatay akışını engellememelidir. 6.6 Sprinkler Yerleşim Kuralları
6.6.1 Standart Sprey Dik ve Sarkık Sprinkler 
6.6.1.1 Sprinkler Koruma Alanı ve Sprinkler Arası Mesafe
(a) Sprinkler koruma alanı (As) sprinkler arası mesafe ile branşmanlar arası mesafenin çarpımına eşittir: As=S x D
(b) Küçük odalarda sprinkler koruma alanı (As), oda alanı sprinkler sayısına bölünerek belirlenmelidir.
(c) Sprinkler maksimum koruma alanı ve sprinkler arası mesafe, Tablo 6.6.1.1’de verilen değerleri geçmemelidir. (d) Sprinkler arası minimum mesafe; aşağıdaki durumlar dışında merkezden mesafesi 1.8 m’nin altında olamaz:
Yan yana olan sprinklerin birbirlerini ıslatmalarını önlemek için, düzenlemelerin yapıldığı durumlar. Bu düzenleme, yaklaşık 200 mm genişlik x 150 mm yükseklikte bölmelerle veya bir yapı malzemesi kullanarak gerçekleştirilebilir.
Raf-arası sprinkler
Yürüyen merdivenler ve merdiven boşlukları m²
6.6.1.2 Sprinklerin Duvara Mesafesi
(a) Sprinklerin duvara maksimum mesafesi; Tablo 6.6.1.1’de verilen sprinkler arası maksimum mesafelerin yarısını geçmemelidir.
Tablo 6.6.1.1 (a) Düşük Tehlike Sınıfında Standart Sprey Sprinkler Koruma Alanları ve Maksimum Mesafeler
Yapı Tipi Koruma Alanı
(m²)
Sprinkler Arası
Maksimum Mesafe (m)
Yanmaz engelli ve engelsiz,
Yanıcı engelsiz (tavan elemanlarının merkezden merkeze
0.91 m aralıklı veya daha büyük olması durumunda)
20.9 4.6
Yanıcı engelli (tavan elemanlarının merkezden merkeze 0.91
m veya üzeri olması durumunda)
15.6 4.6
Yanıcı engelli veya engelsiz (tavan elemanlarının merkezden
merkeze 0.91 m’den daha az olması durumunda)
12.1 4.6
Eğimli çatı altındaki yanıcı gizli boşluklarda
(Çatı eğiminin 12 birim yatay mesafe karşılığı dikeyde 4 birim
ve üzerinde olduğu ve altında bulunan ahşap kirişlerin 0.91
m’den daha az olduğu gizli boşluklarda)
11.1 4.6 (Çatı eğimine paralel)
3.05 (Çatı eğimine dik)
Tablo 6.6.1.1 (b) Orta Tehlike Sınıfında Standart Sprey Sprinkler Koruma Alanları ve Maksimum Mesafeler
Yapı Tipi Koruma Alanı
(m²)
Sprinkler Arası
Maksimum Mesafe (m)
Tümü 12.1 4.6
Tablo 6.6.1.1 (c) Yüksek Tehlike Sınıfında Standart Sprey Sprinkler Koruma Alanları ve Maksimum Mesafeler
Tasarım Yoğunluğu Koruma Alanı
(m²)
Sprinkler Arası
Maksimum Mesafe (m)
≥ 10.2 mm/dk 9.3 3.7
≥ 10.2 mm/dk 12.1 4.6
Tablo 6.6.1.1 (d) Yüksek Depolama Alanlarında Standart Sprey Sprinkler Koruma Alanları ve Maksimum Mesafeler
Tasarım Yoğunluğu Koruma Alanı
(m²)
Sprinkler Arası
Maksimum Mesafe (m)
≥ 10.2 mm/dk 9.3 3.7
≥ 10.2 mm/dk 12.1 4.6
– Duvarların açılı veya düzensiz olması durumunda, sprinklerin yan duvarlara dik mesafesi, sprinkler arası maksimum mesafeyi geçmediği gibi, köşeye olan mesafesi sprinkler arası mesafenin maks. 0.75 katı olabilir.
– Küçük odalarda sprinklerin duvara mesafesinin maksimum 2.7 m olmasına izin verilir. Ancak sprinkler koruma alanı ve sprinkler arası mesafeler Tablo 6.6.1.1(a)’da verilen değerleri geçmemelidir.
(b) Sprinklerin duvara minimum mesafesi; 102 mm’nin altında olmamalıdır.6.6.1.3 Sprinklerin Tavana Mesafesi
(a) Engelsiz Tavanlar
– Sprinkler deflektörü ile tavan arası maksimum mesafe: 30.5 cm
– Sprinkler deflektörü ile tavan arası minimum mesafe: 25.4 mm
– Sprinkler koruma alanı içindeki tavan kotunda değişiklik varsa, sprinklerin tavana mesafesi Şekil 6.6.1.3(a)’ya göre belirlenmelidir.
Şekil 6.6.1.3 (a) Tavan Kotunda Dikey Değişiklikler Olması Durumunda Sprinkler Yerleşimi
Not: Bu değerler tavan tipi (gizli, gömme, yarı-gömme) sprinkler için geçerli değildir.
(b) Engelli Tavanlar
Engelli tavanlarda sprinkler deflektör yerleşimi aşağıdaki düzenlemelerden birine uygun yapılmalıdır:¹
– Sprinkler deflektörü yapısal engelin altına 25.4 mm ile 152 mm arasında yatay düzlemde yerleştirilir. Sprinkler deflektörü ile tavan arası maksimum mesafe 56 cm’yi geçmemelidir.
– Sprinkler deflektörü engel seviyesine veya üzerinde, deflektör ile tavan arası mesafe 559 mm’yi geçmeyecek şekilde yerleştirilir. Deflektörün engelli yapılara mesafesi ile ilgili kurallara uyulmalıdır. (Bkz. 6.6.1.5 (b))
-Sprinkler deflektörü engelli yapılara paralel her eş aralık içine tavan altında, tavana minimum 25.4 mm ve maksimum 30.5 mm olacak şekilde yerleştirilir.
– Sprinkler deflektörünün, merkezden merkeze mesafesi 0.91 m ile 2.3 m arasında olan beton te kirişler altına monte edilmesi durumunda; kiriş derinliği dikkate alınmaksızın, kirişin 25.4 mm altına yatay düzlemde yerleştirilir. Deflektörün engelli yapılara mesafesi ile ilgili kurallara uyulmalıdır. (Bkz. 6.6.1.5(b))(c) Eğimli Çatı ve Tavanlar
Eğimli çatı ve tavanlarda aşağıdaki durum dışında, sprinkler deflektörünün çatı veya tavan pik noktasına dikey mesafesi 914 mm’den fazla olmamalıdır. (Bkz. Şekil 6.6.1.3.c.1)
– Çok dik eğimli çatılarda, diğer yapı elemanları ile deflektör arası yatay mesafenin 610 mm’yi geçmemesi durumunda pik noktasının deflektöre dikey mesafesi arttırılabilir. (Bkz. Şekil 6.6.1.3.c.2)

(d) İki Sıralı Açık Kiriş Bulunan Tavanlar
İki sıralı kiriş bulunan tavan veya çatılarda, alt kiriş grubunun altında döşeme bulunmuyorsa, aşağıdaki durum hariç tutulmak üzere, üst kirişin alt noktası ile alt kirişinüst noktası arasındaki açıklık 152 mm veya daha üstü ise sprinkler alt seviyedeki kirişin hem altına hem de üstüne yerleştirilmelidir.
– Alt seviyedeki kirişin altında sprinklerin iptaline ancak sprinkler deflektörü ile alt seviyedeki kirişin üst noktası rasındaki mesafe 457 mm’ye eşit veya büyük olması durumunda izin verilir.
6.6.1.4 Deflektör Yönü
(a) 
Aşağıdaki durumlar dışında sprinkler deflektörü tavana, çatıya veya merdiven eğimlerine paralel olmalıdır.
– Sprinkler eğimli çatının pik noktasına monte ediliyorsa, sprinkler deflektörü yatay olmalıdır.
– Çatı eğiminin %16.7’yi geçmediği yerler yatay kabul edilir ve sprinkler deflektörlerinin yatay montajına izin verilir.6.6.1.5 Engelli Yapılarda Sprinkler Yerleşimi
Sprinkler yerleşimi; su dağılımına engel olan sürekli veya süreksiz engelin etkisini minimize edecek şekilde yapılmalıdır veya gerektiğinde uygun koruma alanını sağlamak üzere ilave sprinkler sağlanmalıdır.
(a) Sprinklerin Tavanda Bulunan Kirişlere Göre Yerleşimi
Deflektörün su dağılımına engel olan sürekli veya süreksiz kirişler olması durumunda, sprinkler yerleşimi Şekil 6.6.1.5 (a)’ya uygun olarak yapılmalıdır.
– Genişliği 1.2 m’yi geçmeyen kirişlerde, kirişin karşılıklı iki tarafına sprinkler yerleşimine izin verilir. (Kiriş merkezinden sprinklere olan mesafe, sprinkler arası maksimum mesafenin yarısını geçmemelidir.)
Şekil 6.6.1.5 (a) Standart Sprinklerin Tavan Üzerinde Bulunan Kirişlere Göre Yerleşimi
(b) Sprinklerin Duvarda Bulunan Kirişlere Göre Yerleşimi
Kiriş duvar üzerinde ve genişliği 762 mm’den az ise, Şekil 6.6.1.5 (b)’ye göre yerleşim yapılmalıdır.

(c) Sprinkler Su Dağılımına Engel Olan Yapılar
46 cm’den az veya eşit mesafede sprinkler deflektörünün altında yer alan ve sprinkler su dağılımına engel olan sürekli veya süreksiz engellerin (yapısal elemanlar, borular, kolonlar ve sabitleyiciler) olması durumunda, aşağıdaki durumlar hariç tutulmak üzere sprinklerin engele olan mesafesi, engelin maksimum genişliğinin en az 3 katı olmalıdır.
(Bkz. Şekil 6.6.1.5 (c))
– Tam kapalı sürekli engel olması durumunda (engelli yapının boyuna kesiti üzerinde %70’ten az açıklık varsa ve engelin derinliği en küçük açıklık ölçüsünü geçiyorsa tam kapalı olarak tanımlanır), bu maddeden bağımsız olarak, 6.6.1.5(a) ve 6.6.1.5(b) maddesi uygulanmalıdır.
– Bu madde 6.6.1.5(a) ve 6.6.1.5(b) maddesinin uygulandığı yerlerde uygulanmaz.
– Bu madde 3”’ten az çaplardaki sprinkler borularında uygulanmaz.
– Düşük ve orta tehlike sınıfı mahallerde, bu maddede belirtilen durumun uygulanmasında sadece mimari yapı elemanları ele alınmalıdır.
– Engelin, 0.51 m veya daha büyük aralıklarla açık çelik çubuklardan oluşması ve genişliği 102 mm’yi geçmeyen taşıyıcı elemanlardan oluşması durumunda; engelin merkezinden itibaren sprinkler arası maksimum mesafenin yarısı kadar olan mesafede, sprinklerin karşılıklı olarak yerleşime izin verilir.
– Uzay çatılarda; çubuk ekseni, makas ekseni veya kirişin direkt üzerinde sprinkler montajına, kiriş veya yapısal engelin ölçüsü 203 mm’yi geçmiyorsa ve sprinkler deflektörü bu engelin en az 152 mm üzerindeyse ve uzay çatı elemanlarının maksimumölçüsünün 3 katı mesafede olacak şekilde yerleştirilmesi durumunda izin verilir.
(d) Asılı veya Yere Sabitlenmiş Dikey Engeller
Düşük tehlike sınıfı mahallerde; sprinkler ile yere monte edilmiş dikey engelleyiciler (gizli perdeler, oda bölmeleri, dikey bölmeler vb.) arasındaki mesafe Şekil 6.6.1.5(d)’de verilen minimum değerlere uygun olmalıdır.
6.6.1.6 Sprinklerden Akan Suyun Korunan Mahale Ulaşmasına Engel Olan Yapılar
Sprinkler deflektörünün 46 cm’den fazla mesafede altında yer alan ve sprinklerden akan suyun mahale
ulaşmasını engelleyen sürekli veya süreksiz engeller bulunması durumunda aşağıdaki durumlara uyulmalıdır. Bu durumlar aynı zamanda düşük ve orta tehlike sınıfı mahaller için 46 cm’den az mesafede yer alan engellere de uygulanmalıdır.
(a) Genişliği 1.2 m’yi geçen kanal, platform, kapı vb. yapıların altı sprinkler ile korunmalıdır.
(b) Masa gibi yerine sabitlenmemiş yüzeylerin altı sprinkler ile korunmaz.
(c) Açık gözenekli asma tavan altına monte edilen sprinkler üst seviyedeki sprinkler akışından plaka ile korunmalıdır.6.6.1.7 Sprinklerin Depolama Seviyesine Olan Mesafesi
Çatı ve tavan sprinkler deflektörü ile depolama seviyesi arasında, en az 46 cm aralık bulunmalıdır
6.6.1.8 Tavan Cepleri
Aşağıdaki durumlar dışında tavan cepleri sprinkler ile korunmalıdır:
(a) Korunmayan tavan cebi 28.3 m³’ten fazla olmamalıdır.
(b) Korunmayan tavan cebi yüksekliği 914 mm’yi geçmemelidir.
(c) Korunmayan tavan cebi altındaki döşemenin tamamı, daha düşük tavan kotunda sprinkler ile korunmalıdır.
(d) Korunmayan tavan cebi ile en yakınındaki korunmayan cebi en az 3.05 m yatay mesafe ile ayrılmalıdır.
(e) Korunmayan tavan cebi yanıcı olmayan veya sınırlı yanıcılık sınıfında olmalıdır.
(f) 3 m²’yi geçmeyen ışıklıklarda plastik kaplamaya izin verilir.
(g) Hızlı tepkili sprinklerden yangın bölmesi boyunca faydalanılabilir.
6.6.2 Standart Sprey Duvar Tipi Sprinkler
6.6.2.1 Sprinkler Koruma Alanı ve Sprinkler Arası Mesafe
(a) Sprinkler koruma alanı (As) sprinkler arası mesafe: SxD
– Duvar boyunca sprinkler arası mesafe belirlenmelidir. En yakın sprinklere olan uzaklık veya duvara olan uzaklığın iki katı değerinden hangisi büyükse, bu ölçü S olarak tanımlanır.
– Sprinklerin bulunduğu duvarın karşısındaki duvara mesafesi oda genişliği D olarak tanımlanır. Karşılıklı duvarlarda sprinkler bulunması durumunda D olarak odanın ortasına kadar olan uzaklık kullanılır.
(b) Sprinkler maksimum koruma alanı ve sprinkler arası mesafe, Tablo 6.6.2.1’de verilen değerleri geçmemelidir.
(c) Sprinkler arası maksimum mesafe çatı eğimine göre ölçülmelidir.
(d) Duvar tipi sprinklerin sırt sırta montajı arada pervaz veya kemer ile bölünmeden yapılmamalıdır.
(e) Duvar tipi sprinklerin karşılıklı veya yanındaki duvara montajına, hiçbir sprinklerin diğer sprinklere ait koruma alanı içinde kalmaması durumunda izin verilir.
(f) Duvar tipi sprinkler karşılıklı iki duvar boyunca veya bölümlere karşılıklı olarak monte edilmesi için, izin verilen oda veya bölüm genişliği düşük tehlike sınıfında 7.32 m, orta tehlike sınıfında 6.1 m’yi geçmemelidir. S mesafesi Tablo 6.6.2.1’e uygun olmalıdır.
Tablo 6.6.2.1 Düşük ve Orta Tehlike Sınıfında Duvar Tipi Sprey Sprinkler Koruma Alanları ve
Maksimum Mesafeler
Tehlike Sınıfı Koruma Alanı
(m²)
Duvar Boyunca Sprinkler Arası Maksimum
Mesafe-S (m)
Maksimum Oda
Genişliği-D (m)
Düşük Tehlike Sınıfı
Yanıcı Yapılar
Yanmaz Yapılar
11.1
18.2
4.26
4.26
3.65
4.26
Orta Tehlike Sınıfı
Yanıcı Yapılar
Yanmaz Yapılar
7.4
9.3
3.05
3.05
3.05
3.05
(g) Duvar tipi sprinklerin orta tehlike sınıfı mahallerde üst kapı altında kullanılması durumunda, tabloda düşük tehlike sınıfı için verilen sprinkler koruma alanı ve maksimum mesafe değerlerinin kullanılmasına izin verilir.
(h) Sprinkler arası merkezden merkeze minimum mesafe 1.8 m’nin altında olamaz.
6.6.2.2 Sprinklerin Duvara Mesafesi
(a) Sprinklerin uç duvara maksimum mesafesi Tablo 6.6.2.1’de verilen sprinkler arası maksimum mesafenin yarısını geçmemelidir.
(b) Sprinklerin uç duvara minimum mesafesi 102 mm’nin altında olmamalıdır.
6.6.2.3 Sprinkler Deflektörünün Tavan ve Duvara Mesafesi
(a) Aşağıdaki durum dışında sprinklerin tavana mesafesi 152 mm’den daha fazla veya 102 mm’den daha az olmamalıdır.
– Duvar tipi sprinkler kesinlikle onaylı olduğu tavan mesafesine uygun olarak monte edilmelidir. Yanıcı veya yanıcı olmayan tavanların altına, 152 mm ile 305 mm arası mesafede veya 305 mm ile 457 mm mesafede montaja olanak sağlayan onaylı sprinkler modelleri bulunmaktadır.
(b) Sprinkler deflektörünün üzerinde bulunduğu duvara olan mesafesi 152 mm’den daha
fazla olmamalıdır.
6.6.2.4 Deflektör Yönü
(a) Sprinkler deflektörü tavana veya çatıya paralel olmalıdır.
(b) Duvar tipi sprinkler 12 birimde 2 birim eğimi geçen tavanlarda kullanılması durumunda, sprinkler eğimin üst noktasına eğim boyunca aşağı püskürtme yapacak şekilde yerleştirilmelidir.
6.6.2.5 Engelli Yapılarda Sprinkler Yerleşimi
Sprinkler yerleşimi; su dağılımına engel olan sürekli veya süreksiz engelin etkisini minimize edecek şekilde yapılmalıdır veya gerektiğinde uygun koruma alanını sağlamak üzere ilave sprinkler sağlanmalıdır.
(a) Sprinklerin Tavanda Bulunan Kirişlere Göre Yerleşimi 
Yatay duvar tipi sprinkler, engele minimum 1.2 m mesafede olmalıdır. Engel ile sprinkler arası mesafenin 1.2 m’nin üzerinde olduğu durumlarda sprinkler yerleşimi 6.6.2.5 (a)’ya uygun olmalıdır.
– Genişliği 1.2 m’yi geçmeyen kirişlerde, kiriş merkezinden sprinklere olan mesafe, sprinkler arası maksimum mesafenin yarısını geçmeyecek şekilde, kirişin karşılıklı iki tarafına sprinkler yerleşimine izin verilir.
(b) Sprinklerin Duvarda Bulunan Kirişlere Göre Yerleşimi
Yapısal engel, sprinkler yerleşiminin yapıldığı duvar üzerinde ise duvar boyunca sprinkler yerleşimi Şekil 6.6.2.5(b)’ye uygun olarak yapılmalıdır.
(c) Sprinkler Su Dağılımına Engel Olan Yapılar
46 cm’den az veya eşit mesafede sprinkler deflektörünün altında yer alan ve sprinkler su dağılımına engel olan sürekli veya süreksiz engellerin (yapısal elemanlar, borular, kolonlar ve sabitleyiciler) olması durumunda, aşağıdaki durumlar hariç tutulmak üzere sprinklerin engele olan mesafesi, engelin maksimum genişliğinin en az 3 katı olmalıdır.
(Bkz. Şekil 6.6.2.5 (c))
– Bu maddeden bağımsız olarak, tam kapalı sürekli engeller olması durumunda (engelleyici yapının boyuna kesiti üzerinde %70’ten az açıklık varsa ve engelleyici derinliği en küçük açıklık ölçüsünü geçiyorsa tam kapalı olarak tanımlanır) 6.6.2.5(a) ve 6.6.2.5(b) maddesi uygulanmalıdır.
– Bu madde 6.6.2.5(a), 6.6.2.5(b) maddesinin uygulandığı yerlerde uygulanmaz.
– Bu madde 3”’ten az çaplardaki sprinkler borularında uygulanmaz.
(d) Asılı veya Yere Sabitlenmiş Dikey Engeller
Düşük tehlike sınıfı mahallerde, sprinklerin yere monte edilmiş dikey engelleyicilere (gizli perdeler, oda bölmeleri, dikey bölmeler vb.) mesafesi Şekil 6.6.2.5(d)’de verilen minimum değerlere uygun olmalıdır.
6.6.2.6 Sprinklerden Akan Suyun Korunan Mahale Ulaşmasına Engel Olan Yapılar
Sprinkler deflektörünün 46 cm’den fazla mesafede altında yer alan ve sprinklerden akan suyun mahale ulaşmasını engelleyen sürekli veya süreksiz engeller bulunması durumunda aşağıdaki durumlara uyulmalıdır:
(a) Genişliği 1.2 m’yi geçen kanal, platform, üst kapı, ızgara döşeme vb. yapıların altı sprinkler ile korunmalıdır.
(b) Masa gibi yerine sabitlenmemiş yüzeylerin altı sprinkler ile korunmaz.
6.6.2.7 Sprinklerin Depolama Seviyesine Olan Mesafesi
Çatı ve tavan sprinkler deflektörü ile depolama seviyesi arasında, 46 cm veya daha fazla aralık bulunmalıdır.
6.6.3 Geniş Korumalı Dik ve Sarkık Tip Sprinkler
6.6.3.1 Sprinkler Koruma Alanı ve Sprinkler Arası Mesafe
(a) Sprinkler koruma alanı (As) sprinklerin onaylı olduğu değerlere göre seçilmelidir.
(b) Sprinkler maksimum koruma alanı ve sprinkler arası mesafe, Tablo 6.6.3.1’de verilen değerlere uygun olmalıdır.
(c) Sprinkler koruma alanı (As) sprinkler arası mesafe ile branşmanlar arası mesafeninçarpımına eşittir. As = S x D
(d) Sprinkler arası minimum mesafe; aşağıdaki durum dışında merkezden mesafesi 2.4 m’nin altında olamaz.
– Yan yana olan sprinklerin birbirlerini ıslatmalarını önlemek için, düzenlemelerin yapıldığı durumlar. Bu düzenleme, yaklaşık 200 mm genişlik x 150 mm yükseklikteki bölmelerle veya bir yapı malzemesi kullanarak gerçekleştirilebilir.
6.6.3.2 Sprinklerin Duvara Mesafesi
(a) Sprinklerin duvara maksimum mesafesi; Tablo 6.6.3.1(a), (b), (c), (d)’de verilen sprinkler arası maksimum mesafenin yarısını geçmemelidir.
– Duvarların açılı veya düzensiz olması durumunda, sprinklerin yan duvarlara dik mesafesi, sprinkler arası maksimum mesafeyi geçmediği gibi, köşeye olan mesafesi sprinkler arası mesafenin maks. 0.75 katı olabilir.
(b) Sprinklerin duvara minimum mesafesi; 102 mm’nin altında olmamalıdır.